Trauma. Zespół stresu pourazowego.

Każdego z nas cechuje indywidualna odporność na silne przeżycia emocjonalne. Odporność ta zależy od predyspozycji biologicznych organizmu, jakości kontaktu emocjonalnego dziecka z opiekunami oraz czynników społecznych.  Przekroczenie tej granicy powoduje istotne zmiany w strukturze osobowości co przedkłada się na zmiany w funkcjonowaniu społecznym i emocjonalnym człowieka.

Badacze przedmiotu wyróżniają dwa typy traumy:

Trauma typu I – jest wynikiem nagłego, niespodziewanego i krótkotrwałego wydarzenia zagrażającego życiu. Zaliczamy do niej: nagłą śmierć bliskiej osoby, poronienia, wypadki komunikacyjne, napady, klęski żywiołowe, gwałty.

Trauma typu II – związana jest z długotrwałymi i powtarzającymi się zdarzeniami jak np.: przemoc w rodzinie, brak empatycznego dostrojenia się opiekuna do potrzeb emocjonalnych dziecka ( tzw. trauma relacyjna), nadużycia seksualne, mobbing, alkoholizm, wieloletnie procesy, okoliczności związane z wojną.

W efekcie traumatycznego przeżycia może dojść do wystąpienia Zespołu stresu pourazowego PTSD. Jest to specyficzny rodzaj zaburzenia lękowego, który może wystąpić nawet po kilku latach od doświadczenia traumatycznego wydarzenia .Zespół stresu pourazowego znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie osób nim dotkniętych. Objawy PTSD manifestują się zarówno w przeżyciach emocjonalnych, strukturze procesów poznawczych, zachowaniu i objawach somatycznych.

Wyróżniamy także Zespół wtórnego stresu pourazowego, który objawia się w bardzo podobny sposób do PTDS ale dotyczy osób, które z racji wykonywanego zawodu mają kontakt z traumatycznymi  wydarzeniami (np. policjanci, lekarze pogotowia, ratownicy medyczni czy strażay). Objawy są bardzo zbliżone do tych, które występują w PTSD.

Typowe objawy PTSD możemy podzielić na 3 grupy:

  • Objawy związane ze sferą poznawczą, jak:

 uporczywe, nawracające wspomnienia zdarzenia, nawracające przykre sny, zachowania lub odczucia jak gdyby zdarzenie traumatyczne znów miało miejsce, nieproporcjonalną reakcję lękową na wydarzenie, łatwe rozpraszanie uwagi, dziury w pamięci lub brak pamięci pewnych aspektów traumatycznego wydarzenia, problemy z koncentracją, poczucie, że ktoś może kontrolować moje myśli;

  • Objawy emocjonalne:

Unikanie myśli, uczuć i rozmów dotyczących wydarzenia, unikanie bodźców wywołujących traumatyczne wspomnienia, niepamięć, ograniczenie zainteresowań i aktywności, uczucie oddalenia i wyobcowania stan odrętwienia,, poczucie braku perspektyw na przyszłość, zmiany w zakresie relacji z innymi ludźmi, takie jak niezdolność do zaufania komuś trudności w nawiązywaniu bliskich relacji emocjonalnych, częste wpadanie w reakcję przestrachu, ·  niepokój,wstyd, samokrytyka lub obwinianie samego siebie·  poczucie bezradności, bezsilności,poczucie braku kontroli, , drażliwość lub wybuchy gniewu poczucie winy

  • Objawy somatyczne:

Zaburzenia snu i bezsenność, koszmary nocne, zachowania autodestrukcyjne, , nadmierna reakcja na bodźce, poczucie bycia na zewnątrz siebie, poczucie bycia zamrożonym, sparaliżowanym, znieruchomiałym , przewlekłe i nadmierne pobudzenie autonomicznego układu nerwowego, które manifestuje się m.in. takimi objawami jak: przyspieszone bicie serca, zimny pot, szybki oddech, kołatanie serca, nadmierna czujność, potliwość.

Z  syndromem stresu pourazowego współwystępują również takie zaburzenia jak; depresja, myśli samobójcze, zaburzenia lękowe oraz nadużywanie i uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Aby zdiagnozować wystąpienie u danej osoby PTSD objawy  muszą utrzymywać się przez co najmniej jeden miesiąc oraz muszą powodować istotne trudności w funkcjonowaniu danej osoby w sferze społecznej, rodzinnej lub innych ważnych dziedzinach życia.

W leczeniu osób cierpiących na przewlekłą postać PTSD stosuje się oddziaływania farmakologiczne i psychologiczne. Leczenie farmakologiczne ma charakter objawowy i powinno być uzupełniające do oddziaływań psychoterapeutycznych. W przypadku ostrych objawów takich jak ciężka bezsenność, zaburzenia lękowe i nasilona depresja stosuje się leki nasenne lub przeciwdepresyjne.

Leczenie traumy metoda psychoterapii  polega na przepracowaniu myśli, uczuć, wyobrażeń dotyczących przeżytej traumatycznej sytuacji. Dzieci, ale także i dorośli maja problem w mówieniu wprost o tym, co tragicznego zdarzyło się w ich życiu. Stąd wynika potrzeba czasu,  przestrzeni, poczucia bezpieczeństwa i zaufania  aby osoba sama w odpowiednim dla niej czasie zaczęła mówić o tym, co ją spotkało. Leczenie może przynieść poprawę nawet po wielu latach od wystąpienia objawów dlatego też czas ich trwania nie powinien mieć wpływu na podjęcie decyzji o rozpoczęciu terapii.

Literatura:  Martin Seligman, Elaine F. Walker, David L. Rosenhan: Psychopatologia. Poznań: Zysk i s-ka, 2003.

Czytelnia Gabinet Psychoterapii Przystań Katowice : psycholog Katowice, psychoterapeuta Katowice Olga Przybyłek.

Post Author: Olga Przybyłek