ADHD – wstęp.

Mówiąc o ADHD najczęściej towarzyszy nam utarty obraz osoby, która dużo się rusza i nie potrafi spokojnie siedzieć na miejscu. I jest to prawda, ale bardziej w odniesieniu do dzieci. Natomiast mówiąc o osobach dorosłych, u których układ nerwowy nie podlega już procesowi rozwoju nie jest to już takie oczywiste. A sprawa komplikuje się tym bardziej, iż nasilenie objawów wygląda inaczej u mężczyzn, a inaczej u kobiet. U kobiet jest to powiązane z hormonami, głównie progesteronem, którego podwyższony poziom w cyklu miesięcznym może nasilać objawy.

Zatem, co to jest ADHD ?

ADHD nie jest chorobą. Nie wynika z zaburzeń neurologicznych i nie wiąże się z obniżoną sprawnością intelektualną. Wręcz przeciwnie w tej grupie znajdują się osoby z ponad przeciętną inteligencją, kreatywne, twórcze, ciekawe świata. Jest to zaburzenie genetyczne, które wynika z neuroatypowości działania mózgu. A co to konkretnie oznacza?

Aby mózg mógł prawidłowo pracować, czyli abyśmy mogli np. skupić uwagę, zapamiętywać, planować dłuższe działania, posiadać motywację, potrzebny jest wysoki, bazowy poziom dopaminy. Natomiast osoby przejawiające tą neuroatypowość pracy mózgu mają niższy, wyjściowy jej poziom. Przy czym wysokiego poziomu dopaminy potrzebujemy nie w całym organizmie, a w bardzo konkretnych obszarach w mózgu np. w płatach przedczołowych, czołowych.

Co to w praktyce oznacza.

Ponieważ dopamina jest neuroprzekaźnikiem wzmocnienia i motywacji, to brak dostatecznego do niej dostępu powoduje, że:

Osoba może przejawiać trudności w:

–  koncentracji, bądź nadmiernie skupiać się na jednej czynności, ( hiperfocus ),

– występuje szybka przerzutność uwagi pomiędzy zadaniami

–  posiada trudności z zapisywaniem śladów  pamięciowych

–  ma problemy z zarządzaniem czasem

–  doświadcza natłoku myśli wynikającego z braku blokowania „nieważnych” sygnałów, co prowadzi do chaosu i dezorganizacji,

– ma niski poziom motywacji, co jest odczytywane przez otoczenie jako lenistwo lub brak ambicji. Na poziomie edukacji szkolnej osoby te mogły spotkać się ze stwierdzeniem: „zdolny ale leniwy.”

To jak osoba z ADHD  będzie funkcjonowała w dorosłości jest bardzo zależne od fenotypu, czyli oddziaływań środowiska. Wyrozumiałego podejścia ze strony rodziców, szkoły. Brak zrozumienia i niewłaściwe postępowanie może nasilać objawy, a wręcz jeżeli nie są one poddane odpowiednim oddziaływaniom korekcyjnym może prowadzić do zaburzeń depresyjnych, lękowych, osobowościowych i uzależnienia.

Czy ja mam ADHD ?

 Aby postawić diagnozę z takim rozpoznaniem osoba musi spełniać  pewne kryteria diagnostyczne.

W diagnozie bierzemy pod uwagę  trzy obszary: aktywność i impulsywność oraz procesy poznawcze.

Aktywność i impulsywność:

 – nerwowe ruchy

– pogoń myśli

– niecierpliwość

– gadatliwość

– głośność

– szybkie tempo pracy

– wysoki poziom aktywności

– trudność z nocnym wyciszeniem

– przyspieszony napęd

– wybuchy emocji

– chaos

– odrzucanie rutyny

– nadmiarowość

– znudzenie

– poczucie przytłoczenia

Uwaga:

– nieuważne błędy

– gubienie i zapominanie rzeczy

– znudzenie i przerywanie zadań

– problemy z organizacją

– brak wyczucia czasu

– rozpraszanie się

– odpływanie myślami

– zapominanie

– roztargnienie

– nadmierne skupienie się na emocjach

Diagnoza jest procesem, a nie jednorazowym spotkaniem.  U osób dorosłych polega na kilku spotkaniach, na których psycholog przeprowadza wywiad diagnostyczny dotyczący historii życia danej osoby, przeprowadza badanie testem DIVA – V, a w razie konieczności również testami przesiewowymi badającymi funkcje poznawcze. Ostateczną diagnozę stawia lekarz psychiatra.

Osoby z ADHD mogą różnić się między sobą pod względem występowania i nasilenia objawów. Oznacza to, że nie u każdej z osób musi wystąpić dany objaw.

Aby móc postawić diagnozę u osoby dorosłej, konieczne jest ustalenie, czy symptomy były obecne zarówno w dzieciństwie, jaki i w wieku dorosłym. Najważniejszym wymogiem jest kontynuacja symptomów ADHD z dzieciństwa w następnych  etapach dojrzewania, a charakterystyczne cechy zachowań muszą być obecne w aktualnym życiu osoby.

Zaobserwowano, że z wiekiem objawy  ADHD zmniejszają swoje nasilenie. Zanika pobudzenie psychomotoryczne, zwiększa się kontrola zachowań impulsywnych i umiejętność regulowania emocji.

Diagnoza i co dalej…?

Jeżeli już mamy postawioną diagnozę, to wiemy w jakim kierunku zmierzać. Świadomość przyczyn swoich trudności, to pierwszy krok do odzyskania kontroli nad życiem i wprowadzania zmian, które mogą przyczynić się do tego, że twoje życie stanie się bardziej świadome i satysfakcjonujące.

Oprócz leczenia farmakologicznego, o wdrożeniu którego decyduje lekarz psychiatra ( nie zawsze jest to konieczne ) pomocna jest terapia behawioralno – poznawcza. Uczestnictwo w terapii pozwoli osobie doświadczającej trudności lepiej zrozumieć swoje funkcjonowanie, poznać swoje zasoby i nabyć umiejętności korzystania z nich.  Pomoże nawiązywać bardziej satysfakcjonujące relacje i przynieść więcej spokoju. Dostarcza wiedzy i umiejętności do skutecznego organizowania i planowania dnia, radzenia sobie z przytłaczającymi zadaniami, zaburzeniami uwagi . Dzięki terapii będziemy mogli poznać korelację jaka zachodzi pomiędzy myślami, emocjami, a zachowaniem. Rozpoznać automatyczne myśli i negatywne przekonania o sobie, które nie tylko obniżają dobre samopoczucie, ale również poczucie swojej wartości. Pozwoli wypracować postawę wyrozumiałości   zamiast krytykowania i obwiniania siebie.

 Do najistotniejszych czynników nasilających objawy ADHD zaliczamy: stres, niewyspanie, małą aktywność fizyczną, a u kobiet duże znaczenie mają wspomniane wyżej hormony .

Należy również wspomnieć o najprostszych czynnościach, które pomogą obniżyć nasilenie uciążliwych objawów, a zaliczamy do nich:

– aktywność fizyczną, która w sposób naturalny podnosi poziom dopaminy,

– wysypianie się,

– przerwy na odpoczynek w ciągu dnia,

– odpowiednie odżywianie ze szczególnym uwzględnieniem wit. B 12, kwasów omega 3  i omega 6 oraz spożywanie białka, które ma związek z produkcją dopaminy.

Należy wspomnieć, że osoby z ADHD mają umiejętność szybkiego adaptowania się do nowych warunków, potrafią maksymalnie skupić się na wykonaniu danego zadania, wykazują wysoki poziom motywacji w pobudzeniu emocjonalnym, cechują się kreatywnością i myśleniem poza schematami, umiejętnościami działania w kryzysie, odwagą w eksperymentowaniu i przekraczaniu granic.

Literatura cytowana : Z tego się nie wyrasta . Kompendium ADHD – Jarosław Józwiak , Iwona Tarnowska – Ciosek . Warszawa 2024.